NİÇİN SÖZLEŞME YAPILIR?
• Hukuki işlem yaparken (alım, satım, kira vb.) hakları tespit amacıyla (Hukuk Güvenliği)
• Sözleşme taraflar arasındaki ilişkinin anayasasıdır.
• Sözleşme yaparak kuralları siz koymazsanız başkaları koyar.
• Yasal zorunluluk (Taşınmaz satışına ilişkin sözleşmeler (TBK m.237 vd.); taksitle satış sözleşmesi (TBK m.253 vd.); yayım sözleşmesi
(TBK m.488); 6502 s. TKHK’da geçen, tüketicilerle imzalanan sözleşmeler… gibi.
• 23.8450 TL’yi geçen hak iddialarında yazılı belgeyle ispat gerekir. Yazılı belgeye karşı
(karşı tarafın muvafakati olmaksızın) tanık dinlenmez. (HMK.200) (Her yıl yeniden değerleme oranında artar)
• İşlerin yürütülmesi, denetlenmesi ve raporlanmasında sözleşme esas alınır.
SÖZLEŞME NEDİR?
İki tarafın hukuksal sonuca yönelik karşılıklı ve birbirlerine uygun
irade açıklamasıyla meydana gelen hukuksal işlemdir.
1. İki taraf (Parties)
2. Karşılıklı birbirine uygun irade (Öneri ve Kabul/Offer and Acceptance)
3. Hukuksal sonuca yönelme (Purpose)
TBK – MADDE 1- Sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun
olarak açıklamalarıyla kurulur.
İrade açıklaması, açık veya örtülü olabilir.
SÖZLEŞMENİN KURULUŞU (BK.1)
Öneri:
Bir sözleşmenin esaslı unsurlarını
içeren ve bağlanma iradesi taşıyan
açıklamadır. Esaslı unsur sözleşme
çeşidine göre değişir.
(Esaslı unsur sözleşmenin tipini belirleyen olmazsa olmaz
noktalardır. Satışa konu mal- bedel, kiralan mal-kira bedeli….)
Öneren önerisiyle bağlı kalacağı süreyi tayin etmişse bu süre sonuna kadar,
tayin etmemişse makul süre beklemelidir.
Kabul:
Öneriyi değiştirmeyen ve onunla uyum
içinde bulunan irade açıklamasıdır.
Açık: Yorum, tahmin, varsayım gerektirmeyecek netlikte.
Örtülü: Kanun, iş, durum açık kabul öngörmemişse, sözle
davranışla, zımni olarak.
Esaslı olmayan unsurlarda anlaşılmamış olması sözleşmenin
kurulmasını etkilemez.
TBK-MADDE 2- Taraflar sözleşmenin esaslı noktalarında uyuşmuşlarsa, ikinci derecedeki noktalar üzerinde durulmamış
olsa bile, sözleşme kurulmuş sayılır.
İkinci derecedeki noktalarda uyuşulamazsa hâkim, uyuşmazlığı işin özelliğine bakarak karara bağlar.
SÖZLEŞMEDE ŞEKİL (TBK-12, 17)
Sözleşmelerin geçerliliği, hiçbir şekle bağlı değildir. (kanunda aksi
öngörülmedikçe)
• Kanunda sözleşmeler için öngörülen şekil, kural olarak geçerlilik şeklidir.
Öngörülen şekle uyulmaksızın kurulan sözleşmeler hüküm
doğurmaz.
• MADDE 17- Kanunda şekle bağlanmamış bir sözleşmenin taraflarca belirli bir
şekilde yapılması kararlaştırılmışsa, belirlenen şekilde yapılmayan sözleşme
tarafları bağlamaz.
• Herhangi bir belirleme olmaksızın yazılı şekil kararlaştırılmışsa, yasal yazılı
şekle ilişkin hükümler uygulanır.
SÖZLEŞMENIN BÖLÜMLERI
Sözleşme serbestisi ve her sözleşmenin kendine özgü olması nedeniyle
sözleşmede taraf ve taraf imzaları hariç zorunlu olarak bulunması
gereken bölümler yoktur. Ancak kılavuz olması bakımından adi yazılı
bir sözleşmede bizce en az bulunması gereken bölümler şunlardır.
1. Başlık ve Tarih
2. Taraflar ve İletişim Bilgileri
3. Sözleşmenin Amacı (konusu)
4. Tanımlar
5. Tarafların Yükümlülükleri, (Teslim şekli, zamanı)
6. Yükümlülüklerin ifa tarzı (ödeme şekli, vadesi)
7. Mücbir Sebep
8. Fikri Haklar
9. Cezai Şart
10. Sözleşmenin sona ermesi halleri
11. Hukuki çekişmezlik hallerinde uygulanacak yöntem (tahkim vb)
(Resmi yazılı sözleşmeler de farklı zorunlu unsurlar bulunur)
SÖZLEŞMEDE TEMSIL
(BK. 40-48)
• Sonuçları bir başkası yönünden doğmak üzere, o
kişinin verdiği yetkiye dayanılarak onun ad ve
hesabına hukuki işlemler yapmaktır. Sözleşmelerin
kurulması, değiştirilmesi, feshi temsilci aracılığıyla
yapılabilir.
• KANUNİ TEMSİL (Vasi, Veli)
• İRADİ TEMSİL (Vekalet, Yetki Belgesi)
Sözleşmedeki temsil türüne göre belge aranmalı!
SÖZLEŞMENİN KONUSU
Kısaca Sözleşme içeriğinden kısaca bahsetmeli, genel hatlarıyla bilgi vermeli ve
içerikle uyumlu olmalıdır. İçeriğinde yükümlülük getiren maddelere yer
verilmemesi tercih edilmelidir.
47
KONU
• Sözleşme ve eki ihale evrakı ile şartnamelere uygun olarak finansmanının sağlanması, projelendirilmesi ve yapılması;
• Otoyol’un Sözleşme’ye uygun olarak işletilmesi, bakımı, periyodik bakımı, onarımlarının yapılması ve İşletme Süresi ‘nin
sonunda her türlü borçtan ari, bakımlı, çalışır ve kullanılabilir durumda bedelsiz olarak İdare’ye devri; Sözleşme’nin
konusunu teşkil eder.
SÖZLEŞMEDE
İFA YERİ (TBK.89)
• İfa yeri anlaşmayla belirlenebilir. (Belirlenmemişse
satım sözleşmesinde taşıma gideri alıcıya aittir. (BK.211)
• İfa yeri konusunda anlaşma yoksa;
• Para borçlarında alacaklının ödeme
zamanındaki yerleşim yeri.
• Verme borçlarında borç konusunun
bulunduğu yer.
• Diğerlerinde borçlunun yerleşim yeri.
• Masrafların kime ait olacağı kararlaştırılmamışsa
ölçme, tartma satıcıya, senet düzenleme teslim
alma alıcıya aittir. (TBK.211)
SÖZLEŞMEDE SÜRELER (BK.92)
• İfa zamanı;
• Gün olarak belirtilmişse sözleşmenin kurulduğu gün SAYILMAKSIZIN bu
sürenin son günü dolmuş sayılır.
• 8 veya 15 gün olarak belirlenmişse bir veya iki hafta değil 8 ve 15 gün tam olarak
sayılır.
• Hafta olarak belirlenmişse sözleşmenin kurulduğu güne uyan günde dolmuş
sayılır.
• Ay veya yıl gibi birden çok ayı içeren bir zaman dilimi belirlenmişse
sözleşmenin kurulduğu gün ayın kaçıncı günü ise son ayın bunu karşılayan
gününde
• Son gün kanunen tatil kabul edilen bir güne rast gelirse kendiliğinden tatil olmayan
güne geçer.
• Borç alışılmış iş saatlerinde ifa edilir.
SÖZLEŞMEDE İFA
ZAMANI (TBK.90)
• İfa zamanı sözleşmede
kararlaştırılmalıdır.
• Sözleşmede boşluk varsa hukuki
ilişkinin özelliğine göre de
belirlenebilir. (kanunla, teamülle)
• Aksi halde “her borç doğduğu anda
ifa edilir” kuralı işler.
• Muaccel bir borcun borçlusu alacaklının
ihtarıyla temerrüde düşer. (TBK.117)
52SÖZLEŞMEDE FİYAT ve ÖDEME
(Price and Payment Terms)
60
• Fiyat veya hesaplama yöntemi net olmalı,
• Fiyatın geçerlilik tarihleri belirtilmeli,
• Nakliye ve fiyata etki edecek paketleme, taşıma, sigorta, teslim yeri açık olmalı,
• Ödemenin yapılacağı para birimi, ödeme şekli, ödeme zamanı ve ödemede esas alınacak kur
belirtilmelidir,
• Ödeme belli bir olayın gerçekleşmesine bağlanmışsa bununla ilgili belgeler,
• Ödeme gecikmesi halinde uygulanacak müeyyideler net (faiz, tazminatlar vb.)
• KDV’nin ayrıca belirtilmesine gerek yok. Dahilse yazılmalı, değilse hariçtir.
• Maliyet artışı öngörülerek maddeleştirilmeli. Mücbir sebebin ödemeye etkisi olacak mı?
• Sabit fiyat (götürü bedel, birim fiyat), Maliyet Esaslı (Maliyet+yevmiye, Maliyet +oran)
Sözleşmenin Devri & Sözleşmeye Katılma
(BK 205-206)
75
✔Sözleşmenin devri, sözleşmeyi devralan ile devreden ve sözleşmede kalan
taraf arasında yapılan ve devredenin bu sözleşmeden doğan taraf olma sıfatı ile
birlikte bütün hak ve borçlarını devralana geçiren bir anlaşmadır. (TBK 205)
✔Sözleşmeye katılma, mevcut bir sözleşmeye taraflardan birinin yanında yer
almak üzere, katılan ile bu sözleşmenin tarafları arasında yapılan ve katılanın,
yanında yer aldığı tarafla birlikte, onun hak ve borçlarına sahip olması
sonucunu doğuran bir anlaşmadır.